Materiaal Gewijzigd op 3 februari 2022

Gravelbike of cyclocrosser? Dit zijn de 7x verschillen

Vroeger – toen de kratten bier nog van hout waren – had je weinig keus als je graag onverhard fietste. Of er hing een 26” mountainbike met drie vingers veerweg in de schuur, of een veldrijfiets met cantilever remmen. Maar die tijden zijn voorbij.

Gravelbike of cyclocrosser? Dit zijn de 7x verschillen
Gravelbike of cyclocrosser? Dit zijn de 7x verschillen

Met de introductie van de gravelbike, moderne en vederlichte cyclocrossers én racefietsen met steeds breder wordende banden is de keuzestress ook behoorlijk toegenomen. Want hoe kies je de fiets die het beste bij jouw rijstijl past? Toegegeven, gravelracers lijken op crossers. Ze hebben een dropbar, zijn uitgerust met schijfremmen en rollen op dikkere banden.

Maar als je inzoomt, zie je wel degelijk verschillen die enorme invloed hebben op jouw fietsrit. Specialized leende ons een Diverge gravelbike en Crux cyclocrosser zodat we je de 7x belangrijkste verschillen tussen beide type fietsen kunnen uitleggen. 

Twee verschillende disciplines

Voordat we de verschillen tussen een gravelbike en cyclocrosser laten zien, is het belangrijk om te weten met welk gebruiksdoel beide fietsen gemaakt zijn. 

Cyclocrossers zijn functionele wedstrijdfietsen. Ze zijn gebouwd voor modderliefhebbers die ongeveer één uur zichzelf in het rood jagen waarbij ze continue in de remmen moeten om vervolgens agressief te versnellen. Ronde na ronde is het draaien en keren, op en af. 

Hoe anders is dat bij de gravelbike. Lang voordat wij Nederlanders deze fiets ontdekten, fietsten ze aan de andere kant van de oceaan al op dit type fiets. Dat was immers veiliger dan op geasfalteerde highways fietsen. Ook liggen er in de VS duizenden en duizenden kilometers aan onverharde stroken. Omdat je op deze oneindige stofwegen langer rechtuit gaat en meer baat hebt bij comfort en stabiliteit, ziet de gravelbike er in beginsel anders uit dan de veldrijdfiets. 

Maar nu gravel niet meer weg te denken is, komen er langzaam steeds meer subcategorieën in het gravelbiken. Zo rollen er fietsen van de band met dikke 650b wielen en mountainbikebanden waarmee je ook singletracks kunt aanvallen, spelen merken met pijlsnelle gravelracers in op de groeiende populariteit van races als Dirty Kanza en Grinduro én zijn er natuurlijk nog stabiele, comfortabele, no-nonsense avonturenfietsen voor de echte bikepacker. De gravelbike is dus moeilijk in een hokje te vangen. 

De verschillen tussen gravelbike en cyclocrosser 

Stabiliteit 

Wie al eens op beide fietsen heeft gereden, weet het: de een voelt een stuk nerveuzer dan de andere. Dat heeft met name met de geometrie van beide fietsen te maken, ofwel de maten en hoeken van het frame. 

De wielbasis – de afstand tussen voor- en achternaaf – bepaalt voor een belangrijk deel de mate van stabiliteit. Vergelijk het met een boot (of schip, zoals u wilt): een olietanker heeft minder last van hoge golven dan een speedboat, maar die is dan weer een stuk wendbaarder. De wielbasis van de Diverge is 0,9 mm langer dan die van de Crux. Dat maakt de gravelbike geen olietanker, maar zorgt er wel voor dat deze stabieler op onverharde stroken ligt.

Ook het bottom bracket draagt bij aan het gevoel van stabiliteit. Het bottom bracket zit in het midden van je frame en is de plek waar je trapas wordt gemonteerd. Als je bottom bracket laag ligt ten opzichte van je wielassen, dan heb je een stabiele fiets. Bij de Diverge is deze bottom bracket drop (zoals deze afstand heet) met 72 mm een stukje lager dan de 80 mm bij de Crux. Bovendien is de afstand van het bottom bracket tot de grond ook een stukje hoger bij de Crux. Dat heeft dan weer met de omstandigheden te maken; tijdens de cross is de kans dat je trapper in een krappe bocht de grond raakt of met een obstakel in aanraking komt een stuk hoger dan op een gladgestreken zandstrook. Het is dan fijn dat je crank een stukje hoger op je frame zit.  

Houding

Een fiets moet er natuurlijk een beetje kek uitzien, maar moet vooral goed bij je lichaam passen. Dat gaat overigens een stuk verder dan of je een maat M of L nodig hebt. Als we de geometrietabel er weer bij pakken, dan zeggen de stack (hoogte) en reach (bereik) vooral iets over de houding. 

De stack is de verticale afstand tussen het bottom bracket en de bovenkant van de balhoofdbuis, terwijl de reach de horizontale afstand tussen beide is. Bij de gravelbike zien we doorgaans een hogere stack en kortere reach waardoor je rechter en comfortabeler op je fiets zit. Bij een crosser wordt er om de winst gestreden en wil je juist wat platter en aerodynamischer zitten. Dat zien we terug bij beide Specialized modellen: de stack van de Diverge is 32 mm hoger dan die van de Crux, terwijl de reach bij deze fiets juist weer 5 mm langer is.

Comfort

Kort door de bocht kun je stellen dat gravelbikes een stuk comfortabeler zijn dan crossers. Een uurtje crossen mag natuurlijk meer pijn doen dan volle dagen bikepacken. Frames van veldrijdfietsen zijn daarom extra stijf gemaakt. Dat betekent dat de krachtoverbrenging optimaal is, maar dat het frame minder vibraties en schokken filtert. Zoals we hierboven al aangaven, komt een belangrijk deel van dat comfort uit de geometrie. Een ander deel komt uit de banden (daarover later meer) en een deel komt uit technische snufjes van fabrikanten die je alleen standaard terugvindt op gravelbikes. 

Om de rug, handen en polsen te ontzien, trekken fabrikanten een heel gamma aan uitvindingen uit de kast. Zo ontwikkelde SRAM een voorvork voor gravelbikes met 30 of 40 mm veerweg, isoleren Trek (IsoSpeed) en Cannondale (Kingpin) vibraties uit het frame, rustte Canyon haar Grail uit met een dubbeldeks stuur dat trillingen moet verminderen én bedacht Specialized de Future Shock. 

Deze Future Shock is een hydraulische vering tussen balhoofd en stuur die 20 mm op (3 mm) en neerwaartse (17 mm) beweging mogelijk maakt. De stugheid van de vering kun je met een draaiknop eenvoudig afstellen. Net als bij andere merken vind je dit soort technieken bij Specialized niet terug op de cyclocrosser, maar wel op de gravelbike.

Gravelbike of cyclocrosser? Dit zijn de 7x verschillen
Gravelbike of cyclocrosser? Dit zijn de 7x verschillen

Bepakking

Een cyclocrosser is dus niet gemaakt voor comfort, zover is duidelijk. Het is dan ook niet zo bijzonder dat dit type fiets – in tegenstelling tot de gravelbike – niet is uitgerust met bevestigingspunten voor bagage. Dat gelletje of reepje dat je onderweg nodig hebt, kun je namelijk ook makkelijk in je shirt stoppen.

Om ervoor te zorgen dat je alles kunt meenemen wat je nodig hebt op je fietsavontuur, is de Diverge wel voorzien van dit soort bevestigingspunten. Zowel op de voorvork als op de bovenbuis vind je ‘nokjes’ waar je tassen of rekken op kunt monteren. Daarnaast heeft Specialized nog een geheim opbergvakje onder de bidonhouder verstopt. Met een schuifje kun je de bidonhouder loshalen en heb je extra opbergruimte in het frame. Handig voor een reserve binnenbandje, sportvoeding of lampjes als de zon begint te zakken. 

Sturen

Hoe verschillend kan een stuur zijn? Je hebt een recht stukje buis met twee bochten aan de uiteinden, toch? Dat klopt. Maar toch kunnen de sturen van gravelbikes en crossers verschillen. Gravelbikes zijn namelijk vaak uitgerust met sturen met ‘flare’. Waar bij een normaal racestuur de bocht recht ten opzichte van het horizontale deel staat, kan die hoek bij een flare stuur wel 30° zijn. Daardoor is je stuur aan de uiteinden een stuk breder, staan je armen naar buiten en heb je meer controle op technische secties. Een handige bijkomstigheid is dat je bikepacking tassen zo nog makkelijker tussen de remgrepen passen. 

Hoewel die extra controle op sommige technische CX-parcoursen geen overbodige luxe is, zijn veldrijfietsen bijna altijd voorzien van normale sturen. Renners kunnen zo smaller zitten, wat de aerodynamica en dus snelheid ten goede komt. 

Banden en wielen

Zoals gezegd zijn cyclocross fietsen échte wedstrijdfietsen. Dat betekent dat deze fietsen aan een lijstje van regels moeten voldoen van de internationale wielerunie UCI (je weet wel, van dit ‘approved’ sticker op je frame). Zo rijden crossfietsen verplicht op 28” wielen die je ook onder een racefiets ziet, én mogen banden volgens de reglementen niet breder dan 33 mm zijn. Die banden zijn voorzien van een grof of iets fijner noppenprofiel. In de Crux passen overigens prima 47 mm brede sloffen.

Dat is bij het gravelbiken anders. Omdat er zoveel verschillende hokjes zijn binnen de gravelwereld, zijn er ook tal van wiel- en bandcombinaties mogelijk. Net als bij crossfietsen is 28” bij gravelbikes de standaard. Vaak worden deze gravelbikes afgemonteerd met banden die een breedte tussen de 38 en 45 mm hebben. Anders dan bij crossbanden is het loopvlak van de band vaak vlak en zijn de randen voorzien van profiel. Maar ook hier geldt: je hebt ontzettend veel smaken. Voor Nederlandse gravelmekka’s als het Kroondomein zijn de bovengenoemde maten meer dan voldoende.

Maar worden de parcoursen veeleisender, dan zie je dat de standaard wielmaat plaatsmaakt voor kleinere 27,5” (ook 650b genoemd) wielen. Dat betekent dat je bredere banden (zo’n 2,0” of 50 mm) met meer profiel kunt steken. Die brede banden – meestal rond de 2,0” of 50 mm – bieden nog meer comfort en controle. 

Overigens rijden steeds meer fietsers, zowel gravelbikers als crossers, met een tubeless set banden. De binnenbanden maken daarbij plaats voor vloeibare latex die kleine gaatjes in de buitenband snel afdicht. Dat kan behoorlijk wat pitstops schelen.  

Aandrijving 

Er worden fora over vol geschreven: aandrijflijnen, en dan met name welke versnelling je zou moeten rijden. Omdat zowel gravelbikes als crossfietsen een enorm gevarieerd parcours te verwerken krijgen, moet de vertanding daarop ingesteld zijn. Steeds vaker zijn offroad fietsen – zowel crossers, gravelbikes en mountainbikes – voorzien van een 1x aandrijving. Dat betekent dat je zonder voorderailleur rijdt met een cassette van 11, 12 of zelfs 13 tandjes. Zo’n set-up bespaart gewicht maar nog belangrijker: het is een eenvoudiger systeem waar minder aan kapot kan. Een nadeel zijn de grotere stappen tussen de versnellingen. Daarom kiezen sommige gravelbikers toch liever voor een dubbel blad voor. 

De set-up komt dus overeen, maar de grootte van de bladen zijn verschillend. Op gravelbikes zie je doorgaans cassettes met een grotere range. Door het brede inzetbereik van de fiets kan de route natuurlijk erg afwisselend zijn. Je moet dus op volle snelheid over een brede gravellaan kunnen roetsjen, maar ook een kilometertje kunnen klimmen. Bij crosswedstrijden is dat anders. De snelheid ligt daar relatief laag en je moet steeds kort en explosief aanzetten op korte hellinkjes. Daar heb je dus geen zware 50-tands cassette voor nodig.  

Gravelbike of cyclocrosser. Welke fiets past het best bij mij?

Welk type fiets het beste bij jou past is helemaal afhankelijk van jouw rijstijl. Doordat er steeds meer subcategorieën ontstaan en fabrikanten daar gretig op inspringen, is de keuze reuze. Slinger je graag over technische singletracks? Kies dan voor een robuuste gravelbike waar je 27,5”wielen met brede sloffen mee kunt rijden. Vind je het leuk om uren (of dagen) volledig bepakt over onverharde stroken te dwalen. Dan is een comfortabele gravelbike als de Diverge ‘the way to go’. Of vind je het leuk om over onverharde paden heen te stuiven en af en toe een crosswedstrijdje mee te pakken? Dan kun je de Crux op je lijstje zetten. Onze tip: ontdek eerst wat voor soort offroad fietser jij bent. 

Dit vind je misschien ook interessant

Trek Madone - Materiaal - nov 2022 Trek Madone - Materiaal - nov 2022
 

Ontvang inspiratie in je mailbox

Ontvang inspiratie in je mailbox

Inschrijven nieuwsbrief Inschrijven

Meld je aan voor onze gratis nieuwsbrief en ontvang maandelijks de beste artikelen uit ons online magazine.

Haal meer uit Fietssport en ga voor het PLUS account. Bekijk de voordelen
Haal meer uit Fietssport en ga voor het PLUS account. Bekijk de voordelen