Vier gave gravelroutes door vier provincies

Mijn vriend Jeffrey en ik verblijven een nacht bij RCN de Roggeberg, een ideale uitvalsbasis vlak bij de Boerestreek in Appelscha. Het gezellige, toeristische hart van het dorp met horeca, de Bosbergtoren en fietsenzaak Het Fytshûs; dáár moeten we zijn.

In Het Fytshûs worden we ontvangen door gebiedsregisseur Arno Goettsch en Peter van der Haar, die al jaren bij Het Fytshûs werkt en de routes van de Gravel4daagse heeft ontwikkeld. Anders dan de welbekende avondvierdaagse is dit geen vierdaags evenement, maar een routeconcept dat je het hele jaar door op eigen gelegenheid kunt fietsen.

"Vanuit Appelscha fiets je over de mooiste paden door Friesland, Groningen, Drenthe of Overijssel"

De vier routes voeren elk door een andere provincie. Vanuit Appelscha fiets je over de mooiste paden door Friesland, Groningen, Drenthe of Overijssel.

Je hebt telkens keuze uit ongeveer 75 of 100 kilometer. “En allemaal gaan ze over wegen die je niet per se zou verwachten”, legt Peter uit. Het maakt me extra benieuwd naar de twee routes die wij dit weekend gaan rijden; de lussen door provincies Drenthe en Groningen.

Drenthe: geen kilometer hetzelfde

Vanzelfsprekend ging ik ervan uit dat de route door Drenthe ons snel door het prachtige Drents-Friese Wold zou sturen, maar Peter heeft gelijk; zijn route brengt je precies op de paden die je zelf niet zou vinden.

Na tien kilometer, wanneer we de eerste singletrack op sturen, lijkt het even alsof ons avontuur vroegtijdig ten einde komt. “Kapotte versnellingskabel”, merkt Jeffrey op.

We staan er een beetje ongemakkelijk bij. Pech komt nooit gelegen, maar vandaag al helemaal niet. Gelukkig hebben we Peter bij ons. Eén telefoontje naar Het Fytshûs en twintig minuten later staat er een collega met een huurfiets voor onze neus. Wat een topservice!



Rond kilometer 25 rijden we Nationaal Park Dwingelderveld binnen. Rechte gravelstroken tussen de boerderijen maken plaats voor een kronkelend, heuvelachtig bospad. Bocht naar links, bocht naar rechts, een korte klim, een snelle afdaling. Het is precies de afwisseling waar je als gravelaar op hoopt.
 
Dan strekt een lang, onverhard zandpad zich voor ons uit. We ploeteren erdoorheen. “Sorry, door de droogte ligt hij er wat vervelender bij”, grijnst Peter. Gelukkig worden we beloond; het pad leidt ons naar de sfeervolle Bospub, waar we genieten van een goede punt taart. We zitten hier heerlijk, maar de gedachte dat we vanaf hier dieper het Dwingelderveld ingaan zorgt ervoor dat we snel weer op de fietsen zitten.

Dwars door het Dwingelderveld

Nationaal Park Dwingelderveld is het grootste natte heidegebied van West-Europa, wat zorgt voor een uniek en weids landschap met vennen, stuifzand en bossen. In de nazomer kleurt het hier prachtig paars. Wanneer we weer noordwaarts rijden, doemt de Radiotelescoop van Dwingeloo op in het vlakke landschap.

Toen deze in 1956 werd geopend, was het de grootste draaibare radiotelescoop ter wereld. Hij staat er nog steeds, tegenwoordig als Rijksmonument waar je een bezoek aan kunt brengen.

We lunchen in Landhotel Diever. Eigenlijk zijn we al iets te laat voor een lunch, maar des te groter is de trek. Na de lunch rijden we met nieuwe energie Nationaal Park Drents-Friese Wold binnen; één van de grootste aaneengesloten natuurgebieden van Nederland.

"Het is hier zo mooi groen dat het lijkt alsof er een tuinarchitect aan te pas is gekomen"

Het is heerlijk weer, en toch komen we haast niemand tegen. We rijden over de singletracks van MTB-route Diever-Hoogersmilde. Het is hier zo mooi groen dat het lijkt alsof er een tuinarchitect aan te pas is gekomen. Maar de ruige singletrack, boomwortels en pure rust herinneren ons eraan dat we echt in de Nederlandse natuur zitten.



Peter is de held van de dag. Terug in Appelscha repareert hij direct de versnellingskabel van Jeffrey's gravelbike, zodat we de volgende ochtend op onze eigen fietsen richting Groningen kunnen. We sluiten de avond af met een heerlijk diner in Restaurant de Bosberg.

Een jaar geleden zaten we hier toevallig ook, toen we voor Fietssport Magazine op ‘wereldreis’ gingen in Drenthe. Nu, een jaar later, is het restaurant volledig vernieuwd en gemoderniseerd. Een ding is duidelijk; Appelscha staat niet stil.

Op het ritme van de regen naar Groningen

Vroeg in de ochtend horen we het al vanuit onze bungalow: een eindeloze stroom regendruppels op het dak. Het belooft een natte dag te worden, maar we laten ons niet kennen. Gewapend met onze VAUDE-regenjassen en een flinke dosis goede moed stappen we op de fiets.

Na een uur fietsen beseffen we dat we nog geen droog moment hebben gehad. Maar het is prima; de route loopt aan het begin grotendeels over verharde wegen. Daarnaast ontstaat er, zodra je eenmaal doorweekt bent en de schoenen beginnen te soppen, het gevoel van ‘natter kan het niet worden’. Het is een gedachte die op één of andere manier bevrijdend werkt.

Het landschap ten noorden van Appelscha heeft een ander karakter. Waar Drenthe gisteren knus en bosrijk was, is het hier weids en open. Lange wegen en gravelstroken snijden door het landschap en de wind heeft vrij spel.

"Lange wegen en gravelstroken snijden door het landschap"

Na zo’n twintig kilometer passeren we de drieprovinciën grenspaal van Groningen, Drenthe en Friesland. Meer dan een snelle blik kunnen we het witte paaltje, daar eenzaam in de stromende regen, niet geven. Maar we beseffen wel dat we hier een uniek stukje Nederland doorkruisen.



Gek genoeg brengt het ritme van de regen en het trappen een bepaalde rust met zich mee. Het past wel bij de omgeving, die al net zo sereen is. De rust hier is bijna tastbaar. Maar verwar dat niet met saaiheid: geregeld leidt de route ons over een mooie gravelstrook of langs een stukje bos, waardoor er genoeg afwisseling in de route zit en de kilometers voorbijvliegen.
 
Voor we er erg in hebben, begeven we ons al op het verste punt van de route. De weergoden lijken ons te belonen voor de inzet; de lucht breekt open en de regenjassen kunnen uit. Niet veel later rijden we Drenthe weer binnen, waar een iconisch Drents plaatje op ons wacht: pal langs de route ligt Hunebed D1, het noordelijkste hunebed van Nederland.

Bitterzoete historie

Het échte historische hoogtepunt van de dag volgt echter even verderop, in Veenhuizen. In 1823 werd hier één van de dwangkoloniën van de Maatschappij van Weldadigheid gesticht om armoede te bestrijden. Duizenden weeskinderen, bedelaars en landlopers werden naar dit geïsoleerde dorp gestuurd om onderwijs te volgen en te werken in het kader van heropvoeding.

Dat klinkt sociaal, maar in werkelijkheid was het leven er zwaar. Later werd het terrein overgenomen door de Rijksoverheid, om te dienen als zelfvoorzienend gevangenisdorp. Vandaag de dag vind je hier het Nationaal Gevangenismuseum en monumentale dienstwoningen met opvallende spreuken zoals ‘Toewijding’ en ‘Vroom en Vroed’.

"Vandaag de dag vind je hier het Nationaal Gevangenismuseum"

Tijdens onze lunchstop in restaurant Bitter & Zoet vertelt de eigenaar dat het verhaal ook een positieve noot heeft; in Veenhuizen werd namelijk de basis gelegd voor de moderne geestelijke gezondheidszorg, vanuit het besef dat zorg en structuur belangrijker zijn dan straf. Een geschiedenis met twee kanten; bitter en zoet.

Het is bijzonder hoe de indrukwekkende geschiedenis van dit gebied hand in hand gaat met de serene rust van het omliggende landschap. We weten zeker dat we nog eens terug willen naar Appelscha. We moeten immers nog twee routes van de Gravel4daagse afvinken. Eenmaal terug op de gezellige Boerestreek fietsen we direct naar Het Fytshûs om de vieze gravelbikes af te spuiten. Dat is wel nodig ook, na deze natte rit.

Friese après-sport

In restaurant Family op de Boerestreek hebben we nog even afgesproken met gebiedsregisseur Arno. We komen tot de conclusie dat Appelscha écht een buitensportwalhalla is. De sfeer heeft zelfs wat weg van een wintersportdorp, waarbij de Boerestreek functioneert als het centrale start- en eindpunt voor buitensportactiviteiten. Een après-sport op Friese bodem.

Arno’s enthousiasme voor de regio werkt aanstekelijk, maar eigenlijk zijn wij al overtuigd; je hoeft de grens echt niet per se over voor een mooi fietsavontuur. Nederland is nog lang niet uitgespeeld.

Plus- en minpunten

+ Vanuit één startpunt vier provincies ontdekken
+ Genoeg eetgelegenheden
+ De routes brengen je over onbekenndere wegen waar je anders niet misschien zou komen

- Niet in elke provincie is evenveel gravel te vinden. Hierdoor verschilt de verhouding tussen asfalt en gravel per provincie.

Download de routes

Je hebt per route de keuze uit 75 of 100 kilometer. Alle routes starten en finishen op de Boerestreek in het Friese Appelscha. Hieronder download je de 100 kilometer gravelroutes. De 75 kilometer routes download je op Gravelvierdaagse. Hier vind je sowieso een bak aan informatie, van restaurants tot overnachtingsmogelijkheden.

Download Rondje Friesland

Download Rondje Drenthe

Download Rondje Groningen

Download Rondje Overijssel

_{Tekst en beeld Maks Groeneveld}