De beklimming van de Col du Tourmalet

Het is de meest bereden bergpas in de Tour de France, Col du Tourmalet. Een mythische bergweg vol wielerverhalen. Als de sneeuw gesmolten is, wordt de Tourmalet officieel heropend met het ludieke event ‘La Montée du Géant du Tourmalet’.

Honderden fietsers hebben zich al verzameld voor hotel Carré Py in Bagnères-de-Bigorre als we arriveren met onze huurfietsen. Op een balkon naast het hotel brabbelt de speaker een brei aan Franse zinnen over ons heen. Een dertigtal luidruchtige dames in roze shirts trekt de aandacht, terwijl ze poseren in de warme ochtendzon voor de zoveelste groepsfoto. Ze noemen zich Les Roses en komen helemaal uit het Canadese Quebec om de 2.115 m hoge Tourmalet, dé klassieker uit de Tour, te beklimmen. 

Naakte wielrenner

Veel fietsers staan in de startblokken met een zwarte krulsnor onder de neus geschminkt. Naast een open vrachtwagen glimt een metershoog beeld van een naakte racefietser. Waar zijn wij, Joyce en ik, in beland? De plaatselijke fanfareband stelt zich in een kring op naast de vrachtwagen en blaast een paar vrolijke deuntjes. Vervolgens hijsen de bandleden zich, met enige moeite, achterop de wagen, rondom het enorme beeld. Klaar voor vertrek! 

De band zet een nieuw deuntje in, de vrachtwagen rolt langzaam de weg op en een bonte stoet fietsers volgt. Voornamelijk wielrenners met hele oude (zelfs eentje uit 1915!) of hele nieuwe racefietsen, en hier en daar een elektrische mountainbike. 

Octave Lapize

Om beter te snappen wat hier aan de hand is, doen we een stap terug in de tijd, naar 1910, de beginjaren van de Tour de France. In deze editie werd voor het eerst de Col du Tourmalet in het rondeschema opgenomen, in de tiende etappe van maar liefst 326 km met nog zes andere cols te overwinnen. De Fransman Octave Lapize kwam als eerste boven op de Tourmalet, met de fiets aan de hand, al vloekend en tierend op de Tour-organisatie, omdat het bijna niet te doen was. De wegen waren tenslotte toen nog niet zo keurig geasfalteerd, waardoor hij meer lopend dan fietsend vooruit kwam.

In hun kielzog

Ter herinnering aan Octave Lapize, de allereerste fietser op de top van de Tourmalet, werd in 1999 een drie meter hoog skulptuur van de wielrenner boven op de col geplaatst. Voordat de winter invalt, brengen de Fransen hem terug in het dal, waarna ze op de eerste zaterdag van juni het beeld weer op de vrachtwagen laden en met honderden fietsers in hun kielzog de berg op rijden. Het volksfeest ‘La Montée du Géant du Tourmalet’ is geboren. En die snor? Die staat symbool voor een retrolook á la Octave, hoewel hij niet altijd zo’n krulsnor droeg.

Warm draaien

De voertaal is Frans, af en toe hoor je Spaans en Italiaans. Als Nederlanders zijn we in ieder geval een bezienswaardigheid. “Aha, oui, hollandais, très bien!” De eerste 10 km voeren in een rustig tempo door het golvende, groene landschap van Vallée de Campan. Ideaal om de benen warm te draaien. Stiekem maak je toch al de nodige hoogtemeters, want het gaat meer omhoog dan naar beneden. Toch fietsen we nog in de spaarstand, want we weten dat we zwaarder klimwerk voor de kiezen krijgen. 

“Een tandje terug en eigen tempo rijden"

Bij het plaatsje Sainte-Marie-de-Campan nemen we de afslag naar rechts. Vanaf hier gaat het echte steile werk beginnen: 17 km naar de top van de Tourmalet, 1255 hoogtemeters, met een gemiddeld stijgingspercentage in de laatste 12 km van 9 procent. Een tandje terug schakelen en eigen tempo rijden. Joyce verlies ik al snel uit het oog. Met haar 1,60m en 15 kg lichter dan ik een echte klimgeit.

Reden we eerst nog in grote groepen, nu waaiert alles en iedereen uit elkaar. Blijven drinken en eten spookt het door mijn hoofd, dus graai ik een energiereep uit mijn achterzakje en neem een flinke slok uit mijn bidon.

Filevorming

Jammer genoeg is de bergpas deze ochtend niet afgesloten voor ander verkeer, waardoor we vooral in de eerste 5 km van de klim regelmatig in de remmen moeten knijpen voor filevorming van auto’s en campers. Zo kom je niet in je flow. Bovendien is een inspanning leveren als deze in de uitlaatgassen niet bepaald een pretje. Een fotomoment is een goede “smoes” om even frisse lucht te happen.

Mooiste tijd van het jaar

Na de wintersportplaats La Mongie, drie keer finishplaats in de Tour, fietsen we boven de boomgrens en worden de uitzichten rondom spectaculair. “De mooiste tijd van het jaar om hier te zijn”, vertelde de hotelmanager uit Lourdes ons. “Het frisse groen in combinatie met de besneeuwde bergtoppen. Volgende maand zie je dat niet meer.” De stijgingspercentages worden echter ook steeds indrukwekkender…, we passeren borden met 10 en 11 procent. Maar ik heb mijn tempo te pakken.

“Ik word niet meer ingehaald, haal zelf steeds meer fietsers in, sommige met een verschrikte blik opzij kijkend”

Joyce wacht me onder de top op om samen de laatste meters te volbrengen. Op een grote parkeerplaats rechts van de weg staan diverse welkomstcomités familie en vrienden op te wachten. In het peloton zijn we inmiddels bekend als de Hollandse dames en worden we zelfs aangemoedigd tot de finish. 

Tragisch einde

Lapize won in 1910 die allereerste etappe over de Tourmalet, schreef er vervolgens nog drie op zijn naam en stond uiteindelijk in Parijs op de hoogste trede. Daar bleef het niet bij, want ook Parijs-Roubaix won hij drie maal en het Frans kampioenschap op de weg. Er kwam echter een tragisch einde aan zijn zegereeks. Als vrijwillig piloot nam hij deel in de 1e Wereld Oorlog en werd op een van zijn vluchten door de Duitsers uit de lucht geschoten. Slechts 29 jaar oud...

Het fotomoment

En daar staat-ie weer. Alsof het nooit van z’n plek is geweest, het beeld van Octave Lapize blinkt in de zon. Iedereen wil ermee op de foto, dus wij ook natuurlijk, sinds 1999 de meest gefotografeerde plek in de Pyreneen, een iconische plek. 

Wie wint?

De Col du Tourmalet is de meest bereden pas in de Ronde van Frankrijk, al ruim tachtig keer en meestal als doorkomstplaats, maar dit weekend wordt de finishstreep bovenop de pas getrokken, voor de derde keer. De profrenners doen de col vanaf de westkant (een dikke 18 km klim), wij kwamen van de oostkant, maar goed, ik ga er dit weekend helemaal voor zitten. Wie komt er dit jaar als eerste boven?